{"id":13169,"date":"2022-08-22T08:37:10","date_gmt":"2022-08-22T08:37:10","guid":{"rendered":"https:\/\/european-training.eu\/ispanya-tarih\/"},"modified":"2022-08-22T08:37:11","modified_gmt":"2022-08-22T08:37:11","slug":"ispanya-tarih","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/european-training.eu\/tr\/ispanya-tarih\/","title":{"rendered":"\u0130spanya – Tarih"},"content":{"rendered":"\n

Antik \u0130spanya<\/h2>\n\n

M\u00d6 900 y\u0131llar\u0131ndan itibaren, \u015fimdiki L\u00fcbnan’dan gelen ve Fenikeliler olarak adland\u0131r\u0131lan bir denizci halk, \u015fimdiki \u0130spanya ile ticaret yapt\u0131. K\u0131y\u0131 boyunca adalar ve yar\u0131madalarda bir ticaret yerle\u015fimleri zinciri kurdular. \u0130beryal\u0131lar, Fenikelilere m\u00fccevherlerin yan\u0131 s\u0131ra \u015farap ve zeytinya\u011f\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcm\u00fc\u015f de verdiler. \u0130spanya halk\u0131 Fenike k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilenmi\u015ftir. Yunanl\u0131lar ayr\u0131ca \u0130spanya ile ticaret yapt\u0131lar, \u0130berler de Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden etkilendiler.<\/p>\n\n

Kuzey Afrika’da Kartaca adl\u0131 bir Fenike kolonisi g\u00fc\u00e7l\u00fc ve \u00f6nemli hale geldi. M\u00d6 241’de Romal\u0131lar onlar\u0131 yendikten sonra Kartacal\u0131lar \u0130spanya’daki etkilerini art\u0131rd\u0131lar. M\u00d6 227’de Yeni Kartaca’y\u0131 (modern Cartagena) kurdular. Ancak 226’da Kartacal\u0131lar \u0130spanya ile bir anla\u015fma yapt\u0131lar. Ebro Nehri’nin kuzeyine yay\u0131lmama konusunda anla\u015ft\u0131lar.<\/p>\n\n

Yine de M\u00d6 119’da Kartacal\u0131lar Saguntum kasabas\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irdiler. Ebro’nun g\u00fcneyindeydi, ancak Romal\u0131lar Saguntum’un m\u00fcttefikleri oldu\u011funu iddia ettiler ve Kartacal\u0131 general Hannibal’a geri \u00e7ekilmesini emrettiler. O reddetti ve sava\u015f ba\u015flad\u0131. Romal\u0131lar M\u00d6 218’de \u0130spanya’ya bir ordu g\u00f6nderdiler ve Kartacal\u0131lar\u0131 yava\u015f yava\u015f geri p\u00fcsk\u00fcrtt\u00fcler. M\u00d6 206’da Kartacal\u0131lar \u0130spanya’dan ayr\u0131ld\u0131lar. M\u00d6 197’de Romal\u0131lar \u0130ber yar\u0131madas\u0131n\u0131 Hispania Citerior (Iberius Nehri’nin do\u011fusu) ve Hispania Ulterior olmak \u00fczere 2 b\u00f6lgeye ay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n

Ancak \u0130berler ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istediler ve Romal\u0131lara isyan ettiler. Roma, \u0130spanya’n\u0131n \u00e7o\u011funun kontrol\u00fcn\u00fc yeniden ele ge\u00e7iren Cato ad\u0131nda bir adam g\u00f6nderdi. Bununla birlikte, \u0130berler direnmeye devam etti ve sava\u015f yakla\u015f\u0131k 200 y\u0131l devam etti. Cantabrial\u0131lar M\u00d6 19’da yenildi\u011finde direni\u015f nihayet sona erdi. Daha sonra, \u0130spanya yava\u015f yava\u015f Roma \u0130mparatorlu\u011fu’na entegre oldu.<\/p>\n\n

Romal\u0131lar bir yol a\u011f\u0131 in\u015fa ettiler ve kasabalar kurdular ve \u0130spanya olduk\u00e7a medeni hale geldi. Roma y\u00f6netimi alt\u0131nda \u0130spanya m\u00fcreffeh hale geldi. Madencilik \u00f6nemli bir sekt\u00f6rd\u00fc. Alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f ihra\u00e7 edildi. Zeytin, \u00fcz\u00fcm ve tah\u0131l da \u00f6yleydi. Roma \u0130spanyas\u0131 ayr\u0131ca garum ad\u0131 verilen bir bal\u0131k sosu ihra\u00e7 etti.<\/p>\n\n

Ancak, 171-173’te Kuzey Afrika’dan ak\u0131nc\u0131lar \u0130spanya’ya girdi. 3. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda ba\u015fka sald\u0131r\u0131lar da oldu. Her hal\u00fckarda 3. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren Roma \u0130mparatorlu\u011fu yava\u015f yava\u015f geriledi. Bu arada, Roma \u0130spanyas\u0131 halk\u0131 yava\u015f yava\u015f Hristiyanl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n

Vizigot \u0130spanya<\/h2>\n\n

5. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Roma \u0130mparatorlu\u011fu par\u00e7alan\u0131yordu ve Germen halklar\u0131 istila etti. MS 409’da Alanlar, Sueveler ve Vandallar Pireneleri ge\u00e7tiler ve \u0130spanya’n\u0131n \u00e7o\u011funu i\u015fgal ettiler.<\/p>\n\n

Ancak bir ba\u015fka Germen halk\u0131 olan Vizigotlar, Romal\u0131lar\u0131n m\u00fcttefiki oldular. 416-418’de \u0130spanya’y\u0131 i\u015fgal ettiler. Alanlar\u0131 yendiler ama sonra Fransa’ya \u00e7ekildiler. Vandallar daha sonra kalan Alanlar\u0131 i\u015fgal ettiler ancak 429’da \u0130spanya’y\u0131 Sueves’e b\u0131rakarak Kuzey Afrika’ya ge\u00e7tiler.<\/p>\n\n

Vizigot kral\u0131 II. Theodoric (453-466) bir orduyu \u0130spanya’ya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc ve 456’da Sueves’i sava\u015fta ezdi. \u0130spanya’n\u0131n \u00e7o\u011fu Vizigotlar\u0131n egemenli\u011fine girdi. 409’dan sonra Kuzeydo\u011fu \u0130spanya’n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Roma kontrol\u00fcne b\u0131rak\u0131ld\u0131. Ancak, 476’da Vizigotlar devrald\u0131. 587’de King Reccared Katolik oldu ve 654’te King Recceswinth krall\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tek bir kanun \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n\n

Vizigotlar \u0130spanya’da yeni \u015fehirler kurdular. Ayr\u0131ca Roma k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korudular ve \u00f6\u011frenme geli\u015fti. 6. y\u00fczy\u0131lda Sevillal\u0131 Aziz Isidore \u0130spanya’da ya\u015fad\u0131. O parlak bir alimdi. Tarih, teoloji, gramer, co\u011frafya ve astronomi \u00fczerine eserler de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok kitap yazd\u0131. Ancak, Vizigot krallar\u0131 hi\u00e7bir zaman \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmad\u0131lar. \u0130spanya’daki Vizigot krall\u0131\u011f\u0131 i\u00e7 b\u00f6l\u00fcnmelerden zarar g\u00f6rd\u00fc ve sonunda Moors i\u00e7in kolay bir av oldu.<\/p>\n\n

Orta \u00c7a\u011f’da \u0130spanya<\/h2>\n\n

Ancak, 8. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Vizigot krall\u0131\u011f\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcman istilas\u0131 ile yok edildi. 711’de Araplar taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Kuzey Afrika’dan bir Berberi ordusu \u0130spanya’y\u0131 i\u015fgal etti ve 19 Temmuz 711’de Barbate Nehri’nde Vizigotlar\u0131 tamamen yendiler.<\/p>\n\n

M\u00fcsl\u00fcman ordusu h\u0131zla ilerledi ve 714’te \u0130spanya’n\u0131n \u00e7o\u011fu onlar\u0131n kontrol\u00fc alt\u0131ndayd\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlar al-Andalus olan \u00fclkeye End\u00fcl\u00fcs ad\u0131n\u0131 verdiler. 9. ve 11. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda kuzey \u0130spanya’da H\u0131ristiyan krall\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Aragon, Kastilya ve Navarre. Aragon ve Kastilya krall\u0131klar\u0131 yava\u015f yava\u015f g\u00fcneye do\u011fru geni\u015fledi. (M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131k onlara \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 oldu).<\/p>\n\n

Kastilyal\u0131lar 1085’te Toledo’yu ele ge\u00e7irdiler ve 12. y\u00fczy\u0131lda ilerlemeye devam ettiler. 1212’de Aragon, Kastilya ve Navarre’nin birle\u015fik ordular\u0131 Las Navas de Tolosa’da kesin bir zafer kazand\u0131. 1250’de sadece Granada, \u0130spanya’n\u0131n en g\u00fcney k\u0131sm\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n elinde kald\u0131.<\/p>\n\n

14. y\u00fczy\u0131lda Hristiyanlar ve M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda sava\u015flar olmu\u015ftur. Hristiyanlar 1340’ta Salado Sava\u015f\u0131’nda kesin bir zafer kazand\u0131lar. Aragonlular 1343’te Balear Adalar\u0131’n\u0131 ele ge\u00e7irdi. Daha sonra 1348’de Veba \u0130spanya’ya ula\u015ft\u0131 ve n\u00fcfusu yok etti.<\/p>\n\n

14. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda \u0130spanya’daki Yahudiler bir zul\u00fcm dalgas\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. 1391’de Sevilla’da bir soyk\u0131r\u0131m ba\u015flad\u0131 ve di\u011fer \u015fehirlere yay\u0131ld\u0131. Zul\u00fcm, bir\u00e7ok Yahudiyi H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul etmeye zorlad\u0131.<\/p>\n\n

Bu arada, 1469’da Aragon’un varisi Ferdinand, Kastilya’n\u0131n varisi Isabel ile evlendi. Isabel 1474’te Kastilya Krali\u00e7esi oldu ve Ferdinand 1479’da Aragon kral\u0131 oldu. 1482’de \u0130spanya’daki son M\u00fcsl\u00fcman kalesi olan Granada’ya kar\u015f\u0131 bir sava\u015f ba\u015flatt\u0131lar. Granada 1492’de teslim oldu. Daha sonra 1512’de Navarre i\u015fgal edildi ve \u0130spanya birle\u015fik bir \u00fclke oldu.<\/p>\n\n

1492’de kral ve krali\u00e7e t\u00fcm Yahudilere H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul etmelerini veya \u0130spanya’y\u0131 terk etmelerini emretti. Bir\u00e7o\u011fu ayr\u0131lmay\u0131 se\u00e7ti. \u0130spanyol Engizisyonu 1480’de kuruldu. \u0130spanya’da o zamanlar H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7en Yahudiler ve Moriskolar (H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7en M\u00fcsl\u00fcmanlar) vard\u0131. Her iki grubun da eski dinlerini gizlice uygulad\u0131klar\u0131ndan \u015f\u00fcphelenildi. \u0130\u015fkence bazen itiraf almak i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. \u0130spanyol Engizisyonu da Protestanlara zulmetti.<\/p>\n\n

1492 de \u00f6nemli bir y\u0131ld\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc Ferdinand ve Isabel, Christopher Columbus’un bir ke\u015fif gezisini finanse etmeye karar verdiler. Atlantik’i ge\u00e7erek Asya’ya ula\u015fabilece\u011fine inan\u0131yordu. Ancak, Columbus d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hafife ald\u0131 ve Bat\u0131 Hint Adalar\u0131’na indi. Columbus, Atlantik boyunca 4 sefer yapt\u0131 ve \u0130spanya, Kuzey ve G\u00fcney Amerika’da bir imparatorluk kurmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n

16. y\u00fczy\u0131l \u0130spanya’s\u0131<\/h2>\n\n

16. y\u00fczy\u0131l, \u0130spanya i\u00e7in zengin oldu\u011fu ve b\u00fcy\u00fck bir imparatorlu\u011fa h\u00fckmetti\u011fi alt\u0131n bir \u00e7a\u011fd\u0131. Sanayi ve ticaret geli\u015fti ve tar\u0131m geni\u015fledi. Ancak, her \u015fey sorunsuz gitmedi. Ferdinand 1516’da \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde, torunu I. Charles oldu (1516-1556). Zaten Bel\u00e7ika ve Hollanda’n\u0131n h\u00fck\u00fcmdar\u0131yd\u0131 ve Avusturya ve G\u00fcney Almanya’daki krall\u0131klar\u0131n varisiydi. 1519’da Charles V. Charles olarak Kutsal Roma \u0130mparatoru oldu. (O zamanlar tek bir Alman devleti yoktu. Bunun yerine bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck Alman devleti ve Avusturya Kutsal Roma \u0130mparatorlu\u011fu ad\u0131nda bir birlik olu\u015fturdu). Yani \u0130spanya kral\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n\n

Ancak 1520’de Kastilya’da bir isyan \u00e7\u0131kt\u0131. Ancak isyanc\u0131lar Nisan 1521’de Vaillalar’da yenildiler. Ancak yurtd\u0131\u015f\u0131nda \u0130spanya g\u00fc\u00e7lendi. 1521’de Hernando Cortes, Meksika’n\u0131n Azteklerini fethetti. Ayn\u0131 y\u0131l, 1521’de Magellan Filipinler’i ke\u015ffetti. Sonra 1533’te Francisco Pizarro, Peru \u0130nkalar\u0131n\u0131 fethetti. Ayr\u0131ca, 1580’de \u0130spanya, Portekiz’i ilhak etti.<\/p>\n\n

Yeni D\u00fcnya, \u0130spanya’ya b\u00fcy\u00fck miktarda hazine sa\u011flad\u0131. 16. y\u00fczy\u0131lda \u0130spanya’ya 150.000 kilogram alt\u0131n ve 7.4 milyon kilogram g\u00fcm\u00fc\u015f sevk edildi. Ancak, \u0130spanyol \u0130mparatorlu\u011fu’nun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve \u00e7ok uzun ileti\u015fim hatlar\u0131 kontrol\u00fc zorla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n

Yine de \u0130spanya’ya alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f akmas\u0131na ra\u011fmen, \u0130spanyol krallar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sava\u015flar\u0131n maliyeti nedeniyle finansal sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131lar. 16. y\u00fczy\u0131lda \u0130spanyollar, T\u00fcrkler ve Frans\u0131zlarla sava\u015ft\u0131. 1568’den itibaren \u0130spanya taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Hollanda isyan etti ve uzun bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131. Ayr\u0131ca 1587’den 1604’e kadar \u0130spanya da \u0130ngilizlerle sava\u015ft\u0131.<\/p>\n\n

16. y\u00fczy\u0131l \u0130spanya’da edebiyat i\u00e7in harika bir \u00e7a\u011fd\u0131. En b\u00fcy\u00fck yazarlar, Don Ki\u015fot (1605’te yay\u0131nland\u0131) ve Lope de Vega (1562-1635) yazan Miguel Cervantes (1547-1616) idi. 16. y\u00fczy\u0131l ayn\u0131 zamanda \u0130spanya’da mimarl\u0131k i\u00e7in harika bir \u00e7a\u011fd\u0131.<\/p>\n\n

17.yy \u0130spanya’s\u0131<\/h2>\n\n

17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, III. Filip (1598-1621), Moriskolar\u0131n (H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fen M\u00fcsl\u00fcmanlar) \u0130spanyol toplumuna asla asimile edilemeyece\u011fine karar verdi. Bu nedenle 1609’da Moriskolar\u0131 \u0130spanya’dan kovdu.<\/p>\n\n

17. y\u00fczy\u0131lda, \u0130spanya’n\u0131n g\u00fcc\u00fc keskin bir \u015fekilde azald\u0131 ve b\u00fcy\u00fck imparatorlu\u011funun bir k\u0131sm\u0131 da\u011f\u0131ld\u0131. Hollandal\u0131lar 1639’da Downs Muharebesi’nde b\u00fcy\u00fck bir deniz zaferi kazand\u0131. \u0130spanya nihayet Hollanda’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 1648’de tan\u0131d\u0131. 1640’ta Portekiz \u0130spanyol y\u00f6netimine isyan etti. \u0130spanya, 1668’de Portekiz’in ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 resmen tan\u0131d\u0131.<\/p>\n\n

Bu arada, 1635’te Fransa ile \u0130spanya aras\u0131nda bir sava\u015f ba\u015flad\u0131. 1643’te bir \u0130spanyol ordusu Fransa’y\u0131 i\u015fgal etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ama tamamen yenildi. Daha sonra 1655’te \u0130ngiltere, \u0130spanya’ya kar\u015f\u0131 Fransa’ya kat\u0131ld\u0131. Sonunda, 1659’da Pireneler Antla\u015fmas\u0131 ile \u0130spanya, Fransa’ya toprak vermek zorunda kald\u0131.<\/p>\n\n

17. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda \u0130spanyol g\u00fcc\u00fc azalmaya devam etti. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, \u0130spanya Avrupa’ya hakim olmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u0130spanya’da 1598-1602 ve 1647-1652’de veba salg\u0131nlar\u0131 ya\u015fand\u0131.<\/p>\n\n

18.yy \u0130spanya’s\u0131<\/h2>\n\n

1700’de Kral II. Carlos \u00f6ld\u00fc ve vasiyetinde \u0130spanya krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 Anjou’lu Philip adl\u0131 bir Frans\u0131z’a b\u0131rakt\u0131. Ancak di\u011fer Avrupa g\u00fc\u00e7leri bunu Fransa ve \u0130spanya aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ittifak anlam\u0131na gelece\u011fi i\u00e7in kabul etmediler.<\/p>\n\n

1701’de Avusturya ve Fransa aras\u0131nda \u0130spanya Veraset Sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131. \u0130ngiltere ve Hollanda, 1702’de Fransa’ya kar\u015f\u0131 Avusturya’ya kat\u0131ld\u0131. \u0130ngilizler, 1704’te Cebelitar\u0131k’\u0131 ve 1709’da Minorka’y\u0131 ele ge\u00e7irdi. 1713 tarihli Utrecht Antla\u015fmas\u0131, her ikisi de \u0130spanya taraf\u0131ndan \u0130ngiltere’ye devredildi. 1714’te Rastatt ve Baden Antla\u015fmas\u0131 ile Avusturya, Bel\u00e7ika’y\u0131 \u0130spanya’dan ald\u0131.<\/p>\n\n

Sava\u015fa ra\u011fmen, Felipe Kral\u0131 Philip, \u0130spanyol monar\u015fisini g\u00fc\u00e7lendirdi. \u0130spanya’n\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgeleri tek bir devlete entegre edildi. \u0130spanya, 1708-1711 ve 1763-1766’da k\u00f6t\u00fc hasat ya\u015fad\u0131. Bununla birlikte, 18. y\u00fczy\u0131lda \u0130spanyol tar\u0131m\u0131 geni\u015fledi ve daha \u00fcretken hale geldi. \u0130spanya’n\u0131n n\u00fcfusu y\u00fczy\u0131l boyunca artt\u0131. Sanayi ve ticaret de artmaya devam etti.<\/p>\n\n

Ayd\u0131nlanma fikirleri \u0130spanya’ya ula\u015ft\u0131. 1767’de Cizvitler \u0130spanya’dan kovuldu ve 1766 ile 1776 aras\u0131nda Don Pablo de Olavide adl\u0131 bir politikac\u0131 \u0130spanyol toplumuna bir dizi reform getirdi. Ancak kendisine kar\u015f\u0131 bir tepki olu\u015ftu ve 1776’da Olavide Engizisyon taraf\u0131ndan tutukland\u0131. 1778’de kafir ilan edildi ve 8 y\u0131l hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131. Ancak Fransa’ya ka\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n

1779’dan 1783’e kadar \u0130spanya, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in sava\u015fan Amerikan kolonilerinin yan\u0131nda \u0130ngiltere’ye kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131. Y\u00fczy\u0131lda daha sonra, Frans\u0131z Devrimi bir\u00e7ok \u0130spanyol’u deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ve 1793’te Fransa ile sava\u015f ba\u015flad\u0131. Ancak Frans\u0131zlar galip geldi ve 1795’te \u0130spanya bar\u0131\u015f yapt\u0131. Ard\u0131ndan, 1796’da \u0130spanya, \u0130ngiltere ile olan sava\u015f\u0131nda Fransa’ya kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n

19. y\u00fczy\u0131l \u0130spanya’s\u0131<\/h2>\n\n

1808’de Napolyon, \u0130spanyol kral\u0131n\u0131 tahttan \u00e7ekilmeye zorlad\u0131 ve karde\u015fi Joseph’i \u0130spanya kral\u0131 yapt\u0131. Ancak \u0130spanyol halk\u0131 onu kabul etmeyi reddetti. B\u00f6ylece Kas\u0131m 1808’de Napolyon bir orduyla \u0130spanya’ya girdi ve Aral\u0131k’ta Madrid’i ele ge\u00e7irdi. Yine de \u0130spanyollar, Frans\u0131zlara kar\u015f\u0131 bir gerilla sava\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fcler. Bu sefer \u0130ngilizler onlar\u0131n m\u00fcttefikiydi.<\/p>\n\n

1812’de \u0130spanyol parlamentosu Cortes bir anayasa yay\u0131nlad\u0131. Kral\u0131n anayasal bir monar\u015fi olmas\u0131 gerekti\u011fi belirtildi. Daha sonra 1813’te Frans\u0131zlar \u0130spanya’dan s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ferdinand, Aral\u0131k 1813’te kral oldu, ancak 1814’te 1812 anayasas\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fcms\u00fcz ilan etti ve mutlak bir monark olarak y\u00f6netmeyi ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtti.<\/p>\n\n

Ancak 1820’de \u0130spanya’da bir ayaklanma oldu ve General Rafael de Riego, Ferdinand’\u0131 anayasay\u0131 kabul etmeye zorlad\u0131. Yine de 1823’te Frans\u0131z kral\u0131, Ferdinand’\u0131 mutlak iktidara geri getirmek i\u00e7in bir ordu g\u00f6nderdi.<\/p>\n\n

Bu arada \u0130spanya’n\u0131n Orta ve G\u00fcney Amerika’daki kolonileri isyan etti ve 1818-1824 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazand\u0131lar. 1819’da \u0130spanya Florida’y\u0131 ABD’ye b\u0131rakmak zorunda kald\u0131.<\/p>\n\n

Ferdinand 1833’te \u00f6ld\u00fc ve \u0130spanya liberaller ve muhafazakarlar aras\u0131nda bir i\u00e7 sava\u015fa s\u00fcr\u00fcklendi. Ferdinand, k\u0131z\u0131 Isabella’n\u0131n yerine ge\u00e7mesini istedi, ancak \u0130spanyol muhafazakarlar karde\u015fi Carlos’un kral olmas\u0131n\u0131 istedi. Sava\u015f, Carlistlerin (muhafazakarlar\u0131n) nihayet yenildikleri 1839 y\u0131l\u0131na kadar devam etti.<\/p>\n\n

1835’te liberaller para toplamak i\u00e7in Kilise’ye ait topraklar\u0131 satt\u0131lar. 1851’de Papa durumu kabul etti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, devlet din adamlar\u0131na \u00f6deme yapmaktan sorumlu oldu. Ancak Krali\u00e7e Isabella liberalleri yabanc\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131 ve 1868’de bir devrim ger\u00e7ekle\u015fti. Isabella tahttan \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131. 1870’de onun yerine I. Amadeo ge\u00e7ti ama o da \u015eubat 1873’te tahttan \u00e7ekildi. K\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in \u0130spanya bir cumhuriyetti ama 1874’te XII. Alfonso kral oldu. 1876’da yeni bir anayasa yay\u0131nland\u0131. 1892’de t\u00fcm erkeklere oy hakk\u0131 verildi.<\/p>\n\n

19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda, Sanayi Devrimi \u0130spanya’y\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. \u0130spanya’daki ilk demiryolu 1848’de in\u015fa edildi ve 1860’larda demiryollar\u0131 \u0130spanya’ya yay\u0131ld\u0131. \u0130spanya’da madencilik ve demir-\u00e7elik end\u00fcstrileri 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda b\u00fcy\u00fcd\u00fc.<\/p>\n\n

Ancak 1900’de \u0130spanya h\u00e2l\u00e2 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak bir tar\u0131m \u00fclkesiydi ve h\u00e2l\u00e2 yoksuldu. \u0130spanya’da cehalet yayg\u0131nd\u0131 ve 1880-1882’de G\u00fcney’de bir k\u0131tl\u0131k oldu. Ayr\u0131ca, 1898’de \u0130spanya, ABD ile bir sava\u015fta yenildi. Porto Riko, K\u00fcba ve Filipinler’i kaybetti.<\/p>\n\n

20. y\u00fczy\u0131l \u0130spanya’s\u0131<\/h2>\n\n

19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonundan itibaren, \u0130spanya’da artan bir i\u015f\u00e7i huzursuzlu\u011fu vard\u0131. 1909’un “trajik haftas\u0131”nda kontrolden \u00e7\u0131kt\u0131. O s\u0131ralarda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u0130spanyollar\u0131 Fas’ta sava\u015f i\u00e7in askere al\u0131n\u0131yorlard\u0131. Daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc, zenginler \u00fccret \u00f6deyerek zorunlu askerlikten kurtulabilirdi. Katalonya’daki di\u011fer \u015fehirlere yay\u0131lan Barselona’da bir hafta s\u00fcren isyan ba\u015flad\u0131. \u0130\u015f\u00e7ilerin \u00e7o\u011fu da din kar\u015f\u0131t\u0131yd\u0131 ve \u00f6fkelerini Kilise’ye \u00e7evirdiler. Birka\u00e7 kilise ve manast\u0131r yak\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n

\u0130spanya’da sosyalizm ve anar\u015fizm b\u00fcy\u00fcmeye devam etti ve i\u015f\u00e7i huzursuzlu\u011fu yay\u0131ld\u0131. 1917’de \u015fiddete d\u00f6n\u00fc\u015fen bir genel grev vard\u0131. Sonunda, 1923’te General Primo de Riviera d\u00fczeni yeniden sa\u011flamak i\u00e7in bir darbe yapt\u0131.<\/p>\n\n

1920’lerin ortalar\u0131nda \u0130spanya bir \u00f6l\u00e7\u00fcde refah i\u00e7indeydi. Bir\u00e7ok \u0130spanyol i\u00e7in ya\u015fam standartlar\u0131 y\u00fckseldi ve sanayile\u015fme devam etti. Ancak de Riviera sonunda deste\u011fini kaybetti ve 1930’da istifa etti. Kral XIII. Alfonso 1931’de tahttan \u00e7ekildi ve \u0130spanya yeniden cumhuriyet oldu. Aral\u0131k 1931’de yeni bir anayasa yay\u0131nland\u0131. Sosyalistler ve radikaller yeni cumhuriyeti memnuniyetle kar\u015f\u0131lad\u0131lar, ancak muhafazakarlar ondan korktular ve ondan nefret ettiler. Katolik Kilisesi buna \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n

Ancak, yeni rejim reformlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmekte yava\u015ft\u0131 ve bir\u00e7ok i\u015f\u00e7i hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131. Bu arada \u0130spanya da d\u00fcnya krizinden etkilenmi\u015f ve i\u015fsizlik y\u00fckselmi\u015ftir. Memnun olmayan i\u015f\u00e7iler, genellikle \u015fiddet i\u00e7eren grevler d\u00fczenlediler.<\/p>\n\n

Kas\u0131m 1933’te sa\u011f genel se\u00e7imleri kazand\u0131 ve \u00f6nceki h\u00fck\u00fcmetin m\u00fctevaz\u0131 reformlar\u0131n\u0131 geri almaya ba\u015flad\u0131. Sonu\u00e7, \u0130spanya’n\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131ndaki Asturias’ta bir ayaklanma oldu. Ancak h\u00fck\u00fcmet, isyan\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in Fas’tan asker getirdi.<\/p>\n\n

\u015eubat 1936’da sol kanat bir se\u00e7im kazand\u0131 ve \u0130spanya sa\u011f ve sol aras\u0131nda keskin bir \u015fekilde b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. Sonunda, Temmuz 1936’da muhalefet lideri Jose Calvo Sotelo’nun \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi orduya iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in bir bahane verdi. Sonu\u00e7 korkun\u00e7 bir i\u00e7 sava\u015ft\u0131. Ordu \u0130spanya’n\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerinin kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irmeyi ba\u015fard\u0131, ancak di\u011ferlerinde silahl\u0131 i\u015f\u00e7iler sava\u015ft\u0131. \u0130syanc\u0131lar Milliyet\u00e7i olarak tan\u0131nd\u0131 ve sol h\u00fck\u00fcmetin destek\u00e7ileri Cumhuriyet\u00e7iler olarak tan\u0131nd\u0131. 1 Ekim 1936’da General Franco, Milliyet\u00e7i ordunun lideri oldu.<\/p>\n\n

Mussolini ve Hitler Milliyet\u00e7ilere yard\u0131m g\u00f6nderirken, Stalin Cumhuriyet\u00e7ilere yard\u0131m g\u00f6nderdi. Sava\u015f \u00e7ok kanl\u0131 bir hal ald\u0131 ve her iki taraf da zul\u00fcmler yapt\u0131. \u0130lk ba\u015fta, Milliyet\u00e7iler Madrid’i ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar, ancak ba\u015far\u0131s\u0131z oldular. Ancak 1937’de Milliyet\u00e7iler ilerledi. Haziran’da Bilbao’yu ve 1937 A\u011fustos’unda Santander’i ele ge\u00e7irdiler. Nisan 1938’de Milliyet\u00e7iler, Cumhuriyet\u00e7ilerin elindeki b\u00f6lgeyi ikiye b\u00f6lmeyi ba\u015fard\u0131lar. Ard\u0131ndan Ocak 1939’da Barselona’y\u0131 ele ge\u00e7irdiler ve 27 Mart 1939’da Madrid’e girerek sava\u015f\u0131 sona erdirdiler.<\/p>\n\n

Eyl\u00fcl 1939’da General Franco devlet ba\u015fkan\u0131 oldu. Franco d\u00f6neminde \u0130spanya bask\u0131c\u0131 bir diktat\u00f6rl\u00fck haline geldi. Yeni rejimin ilk y\u0131llar\u0131nda binlerce insan kur\u015funa dizildi.<\/p>\n\n

1940’lar \u0130spanya i\u00e7in ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131 y\u0131llar\u0131yd\u0131. Resmi olarak \u0130spanya, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda tarafs\u0131zd\u0131. Ancak, 20.000 \u0130spanyol g\u00f6n\u00fcll\u00fc, Almanya ile Sovyetler Birli\u011fi’ne kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131.<\/p>\n\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n sona ermesinden sonra, Franco, Avrupa’n\u0131n di\u011fer uluslar\u0131 aras\u0131nda pop\u00fcler de\u011fildi, ancak So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n ba\u015flamas\u0131yla Bat\u0131’n\u0131n ona bir m\u00fcttefik olarak ihtiyac\u0131 vard\u0131. 1953’te \u0130spanya, ABD ile bir anla\u015fma imzalad\u0131. 1955’te \u0130spanya BM’ye \u00fcye oldu.<\/p>\n\n

1960’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren \u0130spanyol ekonomisi h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmeye ba\u015flad\u0131. Bir\u00e7ok \u0130spanyol yurtd\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya gitti. Di\u011ferleri, geli\u015fen end\u00fcstrilerde \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in \u0130spanyol k\u0131rsal\u0131ndan \u015fehirlere ta\u015f\u0131nd\u0131. 1970’lerde \u0130spanya zengin bir toplumdu. T\u00fcketim mallar\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Ancak Franco, Kas\u0131m 1975’teki \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar \u0130spanya’n\u0131n diktat\u00f6r\u00fc olarak kald\u0131.<\/p>\n\n

\u00d6l\u00fcm\u00fcnden \u00f6nce Franco, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra \u0130spanya’n\u0131n bir monar\u015fi olaca\u011f\u0131na karar verdi, bu y\u00fczden devlet ba\u015fkan\u0131 olarak yerini demokrasiye ge\u00e7i\u015fi denetleyen Kral Juan Carlos ald\u0131. 1977’de se\u00e7imler yap\u0131ld\u0131 ve 1978’de yeni bir anayasa yay\u0131nland\u0131. Aral\u0131k 1978’de referandumla onayland\u0131. \u015eubat 1981’de baz\u0131 ordu subaylar\u0131 darbe giri\u015fiminde bulundu ancak ba\u015far\u0131s\u0131z oldu.<\/p>\n\n

Bu arada, i\u015fsizlik y\u00fcksek olmas\u0131na ra\u011fmen, \u0130spanyol ekonomisi 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcmeye devam etti. 1986’da \u0130spanya AB’ye kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n

21. y\u00fczy\u0131l \u0130spanya’s\u0131<\/h2>\n\n

\u0130spanya, 2008’deki durgunluktan \u00e7ok zarar g\u00f6rd\u00fc ve i\u015fsizlik \u00e7ok y\u00fcksek bir seviyeye y\u00fckseldi. \u0130spanya’da i\u015fsizlik 2013’te zirveye ula\u015ft\u0131. Ancak daha sonra d\u00fc\u015ft\u00fc. 2014’ten itibaren \u0130spanya krizden \u00e7\u0131kt\u0131. Bug\u00fcn \u0130spanya ekonomisi istikrarl\u0131 bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcyor. 2020’de \u0130spanya’n\u0131n n\u00fcfusu 47 milyondu.<\/p>\n\n